Voorproevers
Voorproevers maakt een eigenzinnige keuze uit het non-fictie aanbod van boeken, documentaires en podcasts. Met een open blik interviewen de hosts auteurs en makers over hun werk, waarbij thema's als mens, maatschappij, technologie, geschiedenis en wetenschap aan bod komen.
Afleveringen
Waarom de stadsduif meer waardering verdient
De ratten van de lucht zijn ze. Voederen verboden. Verspreiders van ziektes en ze trekken zwerfvuil aan. Zo kennen velen de (stads)duif. Met dank aan de stadsdiensten die deze mededelingen duchtig verspreiden. Maar het is niet de mening, noch de ervaring van Irwan Droog. Hij schreef het boek 'Duif', dat leest als een pleidooi voor onze gevederde stadgenoot.
Een cipier getuigt over het leven achter de gevangenismuren
Het leven achter de muren van de gevangenis kennen we alleen uit films of uit nieuwsberichten over stakende cipiers, overbevolking en de occasionele ontsnapping. Hoe gaat het er echt aan toe achter die hoge, dikke muren van de Begijnenstraat? Daar geeft Femke Brosens antwoord op in haar boek ‘Dagboek van een cipier’. Verhalen, indrukken, bespiegelingen opgedaan tijdens haar eerste jaar als peniten
Flaneren als een manier van kijken, denken, lezen, schrijven
Flaneren: in Van Dale staat het als “drentelen, genoeglijk en doelloos rondslenteren”. Maar voor schrijver Christiaan Weijts is het veel meer dan dat. Het is een levenshouding en uit dat rondkijken en nadenken over de mensen, dingen, fenomenen en evoluties die hij ziet, puurt hij gedachten, meningen, mijmeringen en inzichten. Die essays – over traagheid, ChatGPT, carnaval, zelfscankassa’s, ... – z
Waarom Schopenhauer, dwarsdenker in mineur, nog altijd het lezen waard is
Arthur Schopenhauer (1788-1860) staat vooral bekend om zijn pessimisme, misantropie en vrouwonvriendelijke uitspraken, maar de kern van zijn denken blijft vaak onderbelicht. Centraal daarin staat de wil tot leven: een blinde, doelloze, tijdloze en universele kracht waarvan alles doordrongen is. Leni Franken legt in haar boek 'Arthur Schopenhauer. Dwarsdenker in mineur' legt uit waarom zijn werk no
Vier vrouwen getuigen over hun tijd bij Islamitische Staat en over hun terugkeer naar België
Vijftien jaar na de start van de Arabische Lente en ruim tien jaar na het ontstaan van Islamitische Staat hangt de schaduw van die periode nog over ons land. Er zijn alleen al uit België 500 strijders vertrokken naar Syrië of Irak. Sommige van hun vrouwen wonen intussen weer in ons land. Waarom zijn ze ooit vertrokken? Wat hebben ze daar gedaan? Zijn ze gevaarlijk en zijn ze dat ooit geweest? Phil
Het leven van Nanne Tepper: schrijver, worstelend met de wereld
Wanneer de negentienjarige Bent Van Looy niet in het repetitiekot te vinden was, zat hij wel in de bibliotheek. Daar leende hij een boek uit dat hem toen recht in de ziel raakte: 'De Eeuwige Jachtvelden', het romantische debuut van cultschrijver Nanne Tepper. Intussen valt het met de Weltschmerz van Bent wel mee, maar Tepper bleef er een leven lang mee worstelen. Over dat tragische veel te korte l
Het unieke ambacht van een vioolbouwer, de passie voor het hout, de klank, de geschiedenis
Wie aan een vioolbouwer denkt ziet misschien een gebogen grijsaard op een krakkemikkig zoldertje voor zich. Uit edele blokken hout zaagt, schaaft en vernist hij een instrument tevoorschijn dat beter kan zingen dan de meest uitgeslapen nachtegaal. Baptiste Argouarc’h is vioolbouwer. Of hij aan dit beeld beantwoordt kom je te weten in de podcast die zijn partner Rina Govers maakte. Ze volgt hem een
Fiep. De vrouw achter de iconische silhouetten van Jip en Janneke. En zo veel meer.
Iedereen kent de iconische silhouetten van Jip en Janneke. Ook Pluk van de Petteflet kunnen we ons in een handomdraai voor de geest halen. Of Otje. De vrouw die het geniale universum van Annie M.G. Schmidt met inkt en penseel nog dikker in de verf zette, heette Fiep Westendorp. Ze was een teruggetrokken mysterie, blijkt uit het boek 'FIEP. Leven en werk van Fiep Westendorp', waarin ook haar minder
Hoe schoonheidsnormen onze autonomie beperken
Welke keuzes heb jij vandaag gemaakt omtrent je lijf? Welke kleren heb je aangedaan? Heb je een afspraak gemaakt voor een botox-injectie? Ben je gaan sporten? Al die keuzes worden ingegeven door héél veel factoren en door heel dwingende schoonheidsidealen, dus misschien zijn we wel minder vrij dan we denken, én misschien moeten we daar dringend iets aan doen. Dat is waar Tatjana Almuli over schrij
Het drukke leven van een hertogin en gravin in de 17de en de 18de eeuw
In de podcast 'Vrouwen des Huizes' leren we twee vrouwen uit de nieuwe tijd van dichtbij kennen, hertogin Anna van Croy (1564–1635) en gravin Marie Catherine van Merode (1743–1794). Hun dagen waren zéér gevuld, en niet enkel met borduren in een torenkamer. Vooral ook met het beheren van een patrimonium en met familiezaken. Historici Mirella Marini en Freeke De Meyer vertellen er alles over. Met ni
Clichés over Afrika kritisch bekeken en vrolijk weerlegd
Hoe komt het dat we zo weinig weten over Afrika en er toch een uitgesproken mening over hebben? Hoe komt het dat veel van die aannames niet bepaald in het voordeel van de Afrikanen zijn? In hun boek 'Afrika: Het abc van het cliché' leggen Barbara Rottiers en Annick De Rop de bestaande clichés onder een vergrootglas. Is Afrika echt arm? Hebben alle Afrikanen nu echt zo'n geweldig gevoel voor ritme?
Waarom vrouwen méér pijn voelen, maar minder worden gehoord
In haar boek 'De pijnparadox' ontrafelt anesthesioloog en pijnspecialist Monique Steegers hoe pijn in het vrouwenlichaam ontstaat en werkt: hoe hormonen, het zenuwstelsel, de genen en het immuunsysteem een rol spelen, waarom pijn anders kan worden ervaren dan bij mannen, en waarom standaard medische kennis tekortschiet. Eeuwenlang gold het mannelijke lichaam als norm, met gevolgen die nog elke dag
Over de ‘Godmother van Nederland’ en andere vrouwen in de onderwereld
De 'Godmother van Nederland'. Als je die woorden hoort, ben je benieuwd. Misschien nog meer benieuwd dan wanneer je de 'Godfather' zou horen, toch? In de podcast 'Ze noemen haar de Godmother' zoekt Gabriella Adèr uit of de in 2024 in Colombia gearresteerde Aura C. wel degelijk één van de grote drugsbazen van Nederland is. En terwijl Adèr meer te weten probeert te komen over het leven van Aura, kom
Baanbreeksters: rijdende, varende, vliegende vrouwen die de wereld veranderen
Met vrachtwagens, fietsen, vliegtuigen, boten, riksja’s of motoren lappen ze vooroordelen, tradities en wetten aan hun laars. Overal ter wereld gaan moedige vrouwen op pad. Ze dagen rolpatronen uit, veranderen hun omgeving, verwerven onafhankelijkheid. Trui Hanoulle heeft deze 'Baanbreeksters' opgezocht, gefotografeerd en hun verhalen opgetekend. Zoals dat van Barbara, mecanicien bij het Britse le
Waarom oneindigheid grenzeloos fascinerend is
Is de ruimte eindig of oneindig? Is het verschil tussen ons en God dat wij eindig zijn en God oneindig is? Of bestaat oneindigheid alleen in de fictie van wiskundigen die beweren dat je kan blijven tellen en nooit moet stoppen? Filosoof Victor Gijsbers schreef een boek over 'Oneindigheid' en noemt het 'een filosofische gids'. Waarom heeft het zin om na te denken over oneindigheid?
Wat als de verhalen over je familieverleden niet helemaal blijken te kloppen?
Schrijfster Kathleen Vereecken meent het begin van een historische roman in handen te hebben, met een voormoeder als inspirerende spilfiguur. Tot dat zorgvuldig opgebouwde verleden scheurt: een cruciale schakel in haar stamboom blijkt niet te kloppen. Verwondering slaat om in achterdocht. Wat is feit, wat is doorvertelde fictie? De roman werd een non-fictieboek: 'De beste families'. Over hoe famil
Karel V, de machtigste man ooit in Vlaanderen geboren
De biografie die historicus Vincenzo De Meulenaere schreef over Karel V, heeft als ondertitel: 'De machtigste man ooit in Vlaanderen geboren'. Hoe machtig was hij werkelijk? Hoe slaagde hij erin zijn grote rijk te besturen? En hoe 'Vlaams' was onze Keizer Karel, geboren in de latrines van het Gentse Prinsenhof en gestorven in een Spaans klooster? De Meulenaere vertelt zijn fascinerende levensverha
Joootie: hoe het leven en vooral ook het werk van Jotie T'Hooft blijven begeesteren
Jotie T’Hooft wordt in de lessen Nederlands op school al te vaak gereduceerd tot de te snel opgebrande junkie van de neoromantiek. Maar de hardnekkige vonk van zijn uitzonderlijke talent en zijn groots en meeslepende leven kan nog steeds oplaaien in jonge zielen van vandaag. Dat blijkt uit de begeesterde podcast 'Joootie' van theatermakers en Jotieliefhebbers Winter De Cock, Hanna Mensink en Robbe
Transgender pioniers in het Berlijn van de jaren '20 en '30
Dora Richter en Gerd Katter behoren tot de eerste trans mensen in de geschiedenis die fysiek van geslacht veranderden. Dat gebeurde bij het revolutionaire Institut für Sexualwissenschaft van de arts Magnus Hirschfeld in Berlijn. In zijn boek 'Transgender pioniers' vertelt Alex Bakker hun verhaal en dat van het instituut. Hoe was hun leven voor en na de transitie? En wat was de betekenis van het in
In het spoor van Joseph Roth door Zuid-Frankrijk
In 1925 reisde schrijver en journalist Joseph Roth naar Zuid-Frankrijk en werd er verliefd op de streek. Op het feest van het eten in Lyon, de tragische ruïnes van Les-Baux-de-Provence, Marseille dat tegelijk aantrekt en afstoot. Honderd jaar later trekt Frankrijkcorrespondent Jolien de Bouw door de Midi met Roth als gids. In een brief aan Roth en de lezer beschrijft ze hoe het land de voorbije ee
Een rondleiding in onze queer kunstgeschiedenis
Onze nationale kunstgeschiedenis is een schatkamer van LGBTQ-kunst. Soms als krachtig statement, vaak subtiel versluierd. Jonas Roelens en Thijs Dekeukeleire verzamelen in hun boek 'Kunst uit de kast' vijftig queer kunstwerken. Van een perfect gepositioneerde pijloker bij Rubens tot een queerbewuste koekoek bij Kasper Bosmans. Van een middeleeuwse Vernietiging van Sodom tot een collage van Sofie
Smetvrees of waarom de zoektocht naar een schoon bestaan ons kan ontregelen
Een deurklink, een briefje van tien euro: we vinden geregeld iets vies, terwijl het in wezen onschuldig is. Ons verlangen naar een schoon en smetvrij bestaan kan het rationele overstemmen. Wie bepaalt wat vies en wat proper is? Luuk Vulkers ontleedt in 'Alles lekt' het fascinerende fenomeen dat hemzelf ook ontregelde: smetvrees.
Hoe bepaalt genetica ons gedrag? En wat zegt dat over schuld, straf en vrije wil?
In haar boek 'Erfzonde' verkent geneticus Kathryn Paige Harden de intrigerende wisselwerking tussen genetica, gedrag en moraal. Hoe verantwoordelijk zijn we voor onze daden, als zowel onze biologie als onze ervaringen ons vormen? Heeft de (genetische) wetenschap onze morele keuzes veranderd? Kunnen we anders leren kijken naar straf en vergeving? Geneticus Sonia van Dooren las het boek.
Hoe Europa 'ontdekt' werd na de laatste ijstijd
Na de laatste ijstijd warmde het klimaat weer op, veranderde het landschap en maakte de mens opnieuw zijn intrede in Europa. Waarom besloten die mensen naar hier te trekken en hier te blijven? En hoe zagen hun samenlevingen eruit? In zijn boek 'Wereldreizigers' beschrijft archeoloog Alexander van de Bunt de 'ontdekking' van Europa, vanaf de prehistorie tot en met de oudheid.
Oogsprong: een verhaal over zien en niet zien
Al in de tiende eeuw wist wetenschapper Ibn Al-Haytham dat we niet met onze ogen, maar wel met onze hersenen kijken. Dat maakt hem de vader van de moderne optica. Maar toch blijft zien iets mysterieus. Mogen we onze oogbollen zomaar reduceren tot praktische lichtsensoren? Of spelen ze een grotere rol? Hoe sturen de woorden die we aan beelden geven onze waarneming van de wereld? Bernke Klein Zandvo
Waarom de Lage Landen een sleutelregio waren in het Romeinse Rijk
Na de veroveringen van Caesar drukten de Romeinen een onuitwisbare stempel op het gebied dat nu België en Nederland vormt. Ze organiseerden het bestuur, legden wegen aan, stichtten steden. Ze maakten de Lage Landen tot een sleutelregio van het West-Romeinse Rijk. Maar er was een keerzijde: de Gallische oorlogen kostten duizenden menslevens en de Pax Romana was een gewapende vrede. Robert Nouwen be
De neurobiografie van Dick Swaab
Ieder van ons heeft een stel hersenen, maar niet iedereen gebruikt het even intensief. Professor Dick Swaab wel. Sterker nog, hij is een wereldautoriteit op het gebied van ons brein. En al sinds de publicatie van zijn boek ‘Wij zijn ons brein’ is hij uit de academische cocon gekropen en een stem in het publieke leven geworden. Nu, op zijn 81ste is zijn autobiografie klaar. Of beter zijn neurobiogr
Een reis rond de wereld op zoek naar hoe we tijd meten en beleven
In zijn nieuwe boek 'De tijdreiziger' reist historicus Philip Dröge door de tijd. Niet zoals in 'Suske en Wiske' of 'Back to the future' maar wel als een zoektocht naar het meten van iets ongrijpbaars als tijd. Van een Zweeds eiland waar Tycho Brahe als het ware de tijd uitvond over een tempel als een kalender in India, tot aan de internationale datumgrens, de plek waar vandaag gisteren wordt en w
Nieuwe inzichten over het oude Egypte
Het oude Egypte spreekt al eeuwen tot de verbeelding, en de opening van het nieuwe Grand Egyptian Museum in Caïro gaf die belangstelling nog een extra impuls. Ook egyptoloog Marleen Reynders is al een leven lang gefascineerd door 'De wereld van de farao’s' en verzamelde haar kennis in een boek met bekende verhalen over piramides en hiërogliefen, maar ook met nieuwe inzichten over de rol van de Nij
Wat als Taiwan de nieuwe geopolitieke brandhaard wordt?
Taiwan heeft vele bezetters gekend: de Portugezen, de Nederlanders, de Japanners en Chinezen. De afgelopen decennia heeft het eiland zich ontwikkeld tot een goed functionerende democratie en een technologische supermacht. Maar de onafhankelijkheid van Taiwan wordt al decennia betwist door China. Wordt Taiwan inderdaad het volgende geopolitieke brandpunt en wat zijn dan de gevolgen? Oost-Aziëspecia
Happy Sad: een film over Daan Gielis, kunstenaar tussen hoop en vrees
Daan Gielis was een naam die je overal hoorde gonzen in de kunstwereld. Zijn speelse sculpturen en poëtische neoninstallaties kenden steeds meer succes. Net op het moment dat zijn carrière de wind in de zeilen kreeg , ging zijn gezondheid steil bergafwaarts. Daan leed aan de ongeneeslijke auto-immuunziekte sclerodermie.
Oliver Rynders maakte met 'Happy sad' een documentaire over een kunstenaar d
Het onvertelde leven van Ivo Michiels en van de vrouwen in zijn schaduw
Ivo Michiels, een naam die we misschien nog kennen uit de lessen Nederlands, was een literaire reus die in zijn experimentele romans de grenzen van de literatuur opzocht. Maar hij was ook een sfinx, die zijn literaire labyrint bouwde om zelf zijn raadsels niet te moeten prijsgeven. Sigrid Bousset kende hem al van in haar kindertijd. Ze schreef een onthullend maar diepmenselijk boek over haar oude
Waarom de Spanjaarden zo Spaans zijn - of net niet
Sarah De Vlam schreef '¡Me gusta!', een boek over Spanje, droombestemming voor bleke vakantiegangers, hippe citytrippers en zoekende pelgrims. Land van de zon, maar met een soms donker verleden. Ze woont en werkt zelf al jaren in Spanje, of beter: in Catalonië. Want hoe Spaans voelen al die Spanjaarden zich?
Sappige verhalen over de appel
Rond, gezond, en als alles meezit behoorlijk knapperig en sappig. Pinokkio nam er één mee naar school, Eva bood Adam een hapje uit de hare aan. De appel! Evelien De Vlieger maakte met illustratrice Wendy Panders het boek 'De mooiste van het land', met sappige weetjes en verhalen over een onderschatte vrucht. Een boek met sprookjes, maar vooral ook met verrassende ware verhalen: bijvoorbeeld hoe be
Tien jaar migratiecrisis, een reis langs de grenzen van Europa
Flor Didden is expert migratie bij 11.11.11. In zijn boek 'Bel me als je daar bent' reist hij langs de Europese buitengrenzen en maakt hij de balans op van tien jaar 'vluchtelingencrisis' en migratiebeleid. Hij komt in bossen, ziekenhuizen en opvangcentra en praat met mensen op de vlucht en met solidaire, bezorgde burgers. Schrijnende verhalen, maar ook hier en daar een lichtpunt. En een pleidooi
De zeven hoofdzonden als leidraad voor het leven in de Middeleeuwen
De zeven hoofdzonden kennen velen misschien vooral uit Humo-interviews of uit een film met Morgan Freeman maar duizend jaar lang vormde deze lijst van trots, afgunst, woede, luiheid, hebzucht, gulzigheid en lust een gids tot zelfkennis. Met de hulp van deze zeven zonden kon je als middeleeuwer werken aan je tekortkomingen en je problemen oplossen. Historicus Peter Jones schreef er een boek over:
Waarom technologie geen neutraal instrument is
De digitale samenleving lijkt een onstuitbare sneltrein. Maar wie heeft het spoor getrokken, wie bepaalt de snelheid en waar gaat de reis naartoe? Volgens Paola Verhaert rijdt deze trein niet blindelings: achter de schermen sturen macht en belangen de koers. In haar essay 'Technologie is politiek' ontrafelt Verhaert de structuren die digitaal onrecht voeden en onderzoekt ze de rol van technologie
Vrijlating uit de gevangenis: een nieuw begin maar vaak ook de start van een harde realiteit
Vrijlating uit de gevangenis wordt vaak gezien als een nieuw begin, maar voor velen start dan een harde realiteit: een leven zonder netwerk, zonder toegang tot basisdiensten, vaak met dakloosheid, armoede en mentale problemen. Elk jaar komen zo’n 20.000 mensen vrij, maar de samenleving lijkt hen niet altijd terug te willen. Na een toevallig gesprek met iemand die pas vrijkwam, besloot Layla El‑Dek
Hoe belangrijk het is om als kind gezien en gehoord te worden
Niets belangrijker dan gezien en gehoord worden als kind, om een goeie start te kunnen maken. Dat is de basis van de podcast met logische titel #GezienGehoord, van SOS Kinderdorpen. Daarin gesprekken met mensen die zich weinig of niet gehoord en gezien voelden in hun jeugd, en gesprekken met experts. In deze 'Voorproevers' een uit elke categorie: ervaringsdeskundige Ronny Mosuse en jeugdpsychiater
Kloegen ze in de Middeleeuwen al over de jeugd van tegenwoordig?
Kloegen ze in de middeleeuwen al over de jeugd van tegenwoordig? En bestond er eigenlijk wel zoiets als 'jeugd' in de middeleeuwen of is dat een 20ste-eeuwse uitvinding? En zijn ze altijd lui, spilzuchtig en onverantwoordelijk geweest? Goede vragen, en aan historici om ze te beantwoorden. Peter Stabel en Anke De Meyer zijn er zo twee en zij schreven een boek over de stedelijke jongerencultuur in d
Hoe Big Tech een einde maakt aan onze gedeelde ervaring van de werkelijkheid
We leven in een tijd waarin de werkelijkheid niet langer is gebaseerd op een gedeelde ervaring, maar een product is dat per individu op maat wordt gemaakt. Wie controle heeft over het verhaal, heeft de macht om mensen een bepaalde richting in te sturen. In haar essay 'Ik zie wat ik geloof' laat Roxane van Iperen zien hoe Big Tech ons met minimale inspanningen gevangenhoudt. Maar ze toont ook vluc
Bloedspiegel: een essay over broedertwist. En over mannelijkheid, angst en schoonheid
Mannen zijn geen vrouwen. Ze begrijpen is dus geen sinecure als vrouw. Ibe Rossel gaat de uitdaging aan en in haar nieuwe boek 'Bloedspiegel' concentreert ze zich op een specifiek mannelijk fenomeen: broederschap. Maar dan niet de kameraadschap, maar de broedertwist. Van Kain en Abel tot Jake en Logan Paul. Een antropologische kijk van buitenaf.
De grote en kleine oorlogen van een para die 20 jaar na de genocide terugkeerde naar Rwanda
In 1993 gaat Reginald Verhofstede als para naar Somalië, een jaar later naar Rwanda. Moeilijke missies die diepe sporen nalaten. David Van Reybrouck verwerkte zijn ervaringen al in de monoloog 'Para', en Verhofstede getuigde zelf al op de radio en in documentaires. Nu is er een boek, een autobiografische roman, over hoe we met onze geschiedenis kunnen leren leven. Hoe we de pijn, die van generatie
Voorproevers classic: 'Congo: een geschiedenis'
Toen de jonge cultuurhistoricus David Van Reybrouck op zoek was naar een alomvattende geschiedenis van Congo, bleek dat boek niet te vinden. Hij besloot het dan maar zelf te schrijven. In 2022 verscheen 'Congo: een geschiedenis'. Daarvoor baseerde hij zich niet alleen op archiefonderzoek, maar vooral ook op honderden gesprekken die hij met Congolezen voerde. Zijn ooggetuigen gaan van eeuwelingen t
Voorproevers classic: 'Mannen leggen me altijd alles uit'
In 2008 schreef Rebecca Solnit het essay 'Men Explain Things to Me', dat meteen viraal ging en een gevoelige snaar raakte. De tekst begint met een herkenbare anekdote over een 'mansplainende' man. Maar meer nog dan over mannen die hun alwetende autoriteit niet in vraag stellen, heeft Solnit het over vrouwen die monddood gemaakt worden of niet geloofd worden. Ook niet als het over verkrachting of m
Voorproevers classic: 'Feitenkennis'
In zijn in 2018 postuum uitgegeven boek 'Feitenkennis' geeft de Zweedse statisticus en arts Hans Rosling tien redenen waarom we een verkeerd beeld van de wereld hebben en waarom het met de wereld beter gaat dan we geneigd zijn te denken. Hij baseert zich daarvoor op een grote hoeveelheid feitenmateriaal, al bevat zijn boek ook verhalen en anekdotes. Gerard Govers, professor emeritus geografie, ver
Voorproevers classic: 'No logo'
In 1999 publiceerde de Canadese schrijfster Naomi Klein haar boek 'No logo', een felle kritiek op neoliberalisme, mondialisering, massacultuur en uitbuiting. Daartegenover plaatst Klein: kleinschaligheid, zelfbeschikking en rebellie. De afgelopen decennia groeide het boek uit tot een bijbel voor de antiglobalistische beweging. Voor auteur Marian Donner blijft het een zeer inspirerend boek.
Voorproevers classic: 'Het onsterfelijke leven van Henrietta Lacks’
Henrietta Lacks was een Afro-Amerikaanse vrouw die in 1951 overleed aan baarmoederhalskanker. Net voor haar dood werden buiten haar medeweten kankercellen afgenomen en in cultuur gebracht. Die 'onsterfelijke' HeLa-cellen liggen aan de basis van medische doorbraken zoals het poliovaccin en chemotherapie. Rebecca Skloot gaf met haar boek Lacks eindelijk erkenning, en wees ook op de maatschappelijke
Voorproevers classic: 'De Groote Oorlog'
Bij de Eerste Wereldoorlog in België denken we vooral aan de loopgraven van het IJzerfront. Waar het minder vaak over gaat: tussen 1914 en 1918 was de rest van België bezet gebied. Over wat die oorlog en die bezetting betekenden voor ons land schreef Sophie De Schaepdrijver in 1997 haar bekroonde boek 'De Groote Oorlog'. 30 jaar later lijkt oorlog terug van nooit weggeweest.
Voorproevers classic: '12 regels voor het leven'
Het afgelopen decennium vonden nogal wat mensen dat het niet echt lekker liep voor de mensheid, en voor de jongens en mannen in het bijzonder. Een Canadese psycholoog leek de vinger op de wonde te leggen met populaire youtubefilmpjes en weerbarstige boeken: Jordan B. Peterson. Met zijn boek '12 regels voor het leven' uit 2018 wilde hij de mensheid, en dan vooral het mannelijke gedeelte, helpen maa
Voorproevers classic: 'Zijn we slim genoeg om te weten hoe slim dieren zijn?'
Wie is de slimste van de klas in het dierenrijk? Wij mensen? Maar weten wij wel wat slim is? Een bij die rekensommen oplost vinden wij geniaal. Maar wat denkt die bij van ons mensen die niet eens de feromonen kunnen begrijpen die zij gebruiken om te communiceren? Met andere woorden: zijn wij als mens wel slim genoeg om te weten wie de slimste dieren zijn? Dat is ook de titel van een boek van prima
Voorproevers classic: 'Borderline times'
Toen psychiater Dirk De Wachter 20 jaar geleden lezingen gaf over de nieuwe diagnose borderline, kwamen er geregeld mensen naar hem die zeiden dat ze zich daarin herkenden. Toen begon het hem te dagen dat we misschien als maatschappij met zijn allen in 'Borderline times' leefden. De lijn tussen patiënten en niet-patiënten was flinterdun. In 2012 besloot hij een boek te schrijven, 'Borderline time
Voorproevers classic: 'Dieren eten'
Welk boek heeft jouw leven concreet veranderd? Een klassieker met impact die die verschillende lezers heeft doen besluiten om plots geen vlees meer te eten, of op zijn minst veel minder, is 'Dieren eten’ van Jonathan Safran Foer. Daarin onderzoekt hij onze relatie met eten en stelt hij de vraag: zouden we nog steeds dieren eten als we wisten hoe ze op ons bord terechtkomen? Sofie Mulders, zelf ook
Een nieuwe theorie over het ontstaan van onze taal
Is er iets menselijker dan taal? Maar wanneer en hoe die taal tot stand kwam, wetenschappers zijn het sinds jaar en dag grondig oneens over die kwestie. Evolutiebioloog Madeleine Beekman ontwikkelde een eigen theorie. Het feit dat wij spreken heeft volgens haar alles te maken met de zorg die we aan onze hulpeloze mensenbaby’s geven. Haar boek 'Het ontstaan van taal' geeft ook inzicht in wie wij zi
Wat je moet weten als je uit eten gaat
Ben je bekend met ons concept? Zo begint menig diner op restaurant. Bruno Vanspauwen is bekend met vele concepten, met veel restaurants ook, want hij is restaurantcriticus voor de krant de Standaard. Hij schreef een boek met tips voor restaurantbezoek: 'Heeft het gesmaakt?' Waar moet je op letten als je binnenkomt? Wat bestel je als aperitief? Wat zijn de voordelen van een vast menu versus gerech
Filip De Pillecyn: een schrijver tussen idealisme en afgrond
Filip De Pillecyn is een van onze gevoeligste auteurs, die met Monsieur Hawarden het eerste genderfluïde romanpersonage uit de Vlaamse literatuur op de wereld zette. En klassiekers schreef zoals het sociaal bewogen 'Mensen achter de dijk'. Maar zijn schrijverschap wordt ook overschaduwd door de rol die hij speelde als cultureel collaborateur in de Tweede Wereldoorlog. Al was hij een overtuigd ant
Gevlucht uit Iran, ontheemd en met een schuldgevoel dat nooit verdwijnt
Ruim dertig jaar geleden vluchtte Mina Etemad met haar ouders en zus uit Iran. Maar de grond, de taal en de mensen heeft ze nooit losgelaten. Wat ben je het leven verschuldigd als jij in meer vrijheid mag leven dan de inwoners van je vaderland? Die vraag blijft haar achtervolgen - als schuldgevoel, als gemis, als plicht. In haar boek 'De Zangvogel' onderzoekt ze wat het betekent om je land te ont
Het verhaal van De Zes van Antwerpen
De Zes van Antwerpen was een groep ontwerpers, vrienden soms, die ook weer geen groep was of wilde zijn. In 1986 zetten deze zes de Belgische mode op de wereldkaart. Schrijver Oscar van den Boogaard praatte met hen en verzamelde hun verhalen, in zijn boek 'De Zes'.
Over het plezier van stappen langs onontgonnen paden
Floor Denil is wandelvlogger. 3 maanden geleden stuurde ze haar leven een spannende richting uit, wég uit België, de bergen in. Elke Vanhaecke was producer en collega van Annemie op VRT-Radio1, voor ze naar New York vertrok. Ze is er nu gediplomeerd stadsgids met een audioplan. Toevallig – of niét – is ook Margot Otten van VRTNWS te gast: zij maakt 'Stadsoren': originele audiowandelingen in Brusse
Hoe vrouwen voor de kar van de geschiedenis werden gespannen
De levens van beroemde Middeleeuwse vrouwen als Jeanne d’Arc, Lady Godiva en Isabella van Castilië zijn in latere eeuwen vaak uitgebuit door mannen die erop gebrand waren een nationale identiteit te creëren. Anderzijds zijn er verschillende achttiende- en negentiende-eeuwse vrouwen, die in hun eigen tijd een voortrekkersrol speelden, maar nu in de vergetelheid zijn beland. In haar boek 'Legenda' n
Hoe kijken dieren naar dood, rouw en sterfelijkheid
Hoe kijken dieren naar de dood? Susana Monsó vertelt in haar boek 'De olifant die geen afscheid kon nemen' over mieren die hun eigen begrafenis bijwonen, chimpansees die de tanden van hun doden schoonmaken, kraaien die plekken vermijden waar ze een karkas hebben gezien, olifanten die obsessief ivoor verzamelen en walvissen die hun overledenen wekenlang met zich meenemen. Ze laat zien dat er meer m
Feiten en fabels over darmen en anus
In het boek 'Met de billen bloot' fileert gastro-enteroloog en proctoloog Magali Surmont hardnekkige mythes over onze darmen: van kiwi’s over microbioomtesten tot stoelgangtinten. Ze maakt de lezer wegwijs in het darmstelsel, vertelt over aandoeningen, maar ook over hoe je je darmen gezond houdt. Ze vertaalt wetenschappelijke kennis naar een toegankelijk verhaal. En als proctoloog wil ze taboes ov
Van tropenschool tot wereldinstituut
Het verhaal van het Instituut voor Tropische Geneeskunde begint in 1906 bij Leopold II in Brussel met 'un cours de préparation pour les médecins se destinant à la carrière tropicale'. In 1933 verhuist het Instituut naar Antwerpen waar het opleidingscentrum met kliniek uitgroeit tot een wereldvermaard instituut voor onderwijs, onderzoek en medische zorg. Nu is er een boek over 120 jaar geschiedeni
Wat zeggen de rollen die kinderen spelen in de schoolmusical over hun plek in de maatschappij?
Weinig dingen zijn spannender dan de overgang van het zesde leerjaar naar het eerste middelbaar. Want hoe zal die grote school zijn? Ga je je klasgenoten van de afgelopen zes jaar ooit nog terugzien? En welke weg gaan jullie dan allemaal uit de komende jaren? Sara de Monchy vat die gevoelens samen in haar podcast 'De Rolverdeling', want oh ja: déze laatstejaars hebben nog een extra stressfactor: w
‘Een kwestie van gevoel’: over ‘emoties en politiek
Naar aanleiding van de maand van de filosofie in april en op vraag van uitgeverij Confituur schreef filosoof Martha Claeys een essay over emoties en politiek. Claeys focust zich in haar werk wel vaker op emoties. Wij gaan ervan uit dat wat wij voélen privé is, récht uit het hart. Maar dat is niet altijd/vaak niet zo. Onze emoties zijn beïnvloedbaar. Vooringenomen, soms. En dus ook vatbaar voor pol
De memoires van Anti-Apartheidsactiviste Conny Braam
Nu het activisme wereldwijd opnieuw opleeft, besloot Conny Braam, oud-voorzitster van de Anti-Apartheids Beweging Nederland, haar jarenlange ervaringen als activist vast te leggen. Die begonnen in het magische jaar 1968. Het bekendst werd ze door haar engagement voor de bevrijdingsstrijd in Zuid-Afrika. Ze slaagde erin om in het diepste geheim Zuid-Afrikaanse verzetsleiders ondergronds het land bi
Een politieke biografie van Hugo Schiltz. Flamingant en vader van het federale België.
Hugo Schiltz is misschien wel de belangrijkste Vlaams-nationalist van de 20ste eeuw. Als voorzitter van de Volksunie loodste hij zijn partij naar de ondertekening van het roemruchte Egmontpact. Sindsdien werd hij op handen gedragen door de enen, beschimpt door de anderen. Maar hij is ook de vader van het federale België, want hij ligt aan de basis van de rechtstreekse verkiezing van de deelstaatpa
Hoe keek Hannah Arendt naar het lot van de Palestijnse vluchtelingen en wat kunnen we daar nu uit leren?
In 1958 kwamen vijftien knappe koppen samen om zich te buigen over het probleem van de Palestijnse vluchtelingen. Eén van hen was filosoof Hannah Arendt. Ze kwamen met een heel rapport vol met oplossingen. Dat rapport is pas onlangs opgedoken en zou dat bijna 70 jaar nog actueel kunnen zijn? Alicja Gescinska heeft het vertaald, samen met een andere tekst van Arendt over Palestina.
Mariinka: breuklijnen en bloedbanden aan het Oekraïense front
Lang voor de Russische invasie in 2022 was er al oorlog in de Oekraïense frontstad Mariinka. Te midden van de oorlog wordt een veelbelovend bokstalent een militaire paramedicus, smokkelt een meisje goederen over de frontlinie, en vechten twee broers nu aan weerszijden van de frontlinie – tegen elkaar – terwijl hun jongste broer veilig ver van de oorlog bij een adoptiegezin in de VS woont. Pieter-J
The day Iceland stood still
De dag was 24 oktober 1975: de feministische beweging Rødstrømper, Rode Kousen, was erin geslaagd om meer dan 90% van de Ijslandse vrouwen te mobiliseren om die dag niét te werken. Niet in huis. Niet buitenshuis. Bedoeling was om duidelijk te maken hoe veel ongeziene, onderschatte arbeid vrouwen wel verrichtten. Het wàs duidelijk: Ijsland stond stil, die 24ste oktober. Een Amerikaanse docu daarove
Het bewogen schildersleven van Charley Toorop
Charley Toorop is een van de opvallendste kunstenaars uit de eerste helft van de twintigste eeuw, maar bij ons misschien nog te onbekend. Haar schilderijen zijn radicaal persoonlijk. Getekend door jeugdtrauma’s zocht ze haar waarheid in de verf. Toorop combineerde haar werk met een bewogen privéleven. Ze was moeder van drie kinderen, had vele hartstochtelijke affaires en was bevriend met sleutelfi
Germaine de Staël, schrijver, balling en feminist uit de tijd van Napoleon
Germaine de Staël (1766-1817) was de enige vrouw voor wie Napoleon ooit bang was. Ze trotseerde de conventies van haar tijd, was machtig en invloedrijk en had een salon waar iedereen die ertoe deed graag kwam. Bovendien was ze een veelgelezen en scherpzinnig schrijver, een Europees georiënteerde intellectueel en – zo betoogt Margot Dijkgraaf in haar biografie van Madame de Staël – een feministe av
Een liefdesbrief aan de videotheek en de VHS-band
Dezer dagen verdrinken we in de oceaan van content, die de streamingindustrie ons voorschotelt. Films, series, documentaires zijn zo toegankelijk geworden dat ze bijna alle betekenis verliezen. Ooit was het anders. Films waren zorgvuldig uit te kiezen, uit de schappen van de videotheek. Over zijn liefde voor die videotheek en de VHS-banden die hij er huurde, schreef Thomas Heerma van Voss 'VHS',
Over het belang van sociale gezondheid
Van eenzaamheid en gebrek aan sociale steun ga je sneller dood dan van roken of obesitas. Sociaal gezonde mensen leven langer en gelukkiger, maar onze sociale gezondheid staat onder druk, een groeiende groep mensen voelt zich niet meer verbonden met anderen. Met behulp van inzichten uit de psychologie, de medische wetenschap en de neurowetenschap zoekt Ap Dijksterhuis naar oplossingen in zijn boek
Het icarusverhaal van Lernout & Hauspie
Ooit verrees in Ieper wat het Walhalla van de spraaktechnologie had moeten worden: Flanders Language Valley, het zandkasteel van lokale helden Jo Lernout en Hauspie. Nu is er de film 'Dust' van regisseur Anke Blondé. Fictie over universele thema's als hoogmoed en val maar toch enigszins geïnspireerd door het Icarusverhaal van Jo en Pol. Met journalist Ellen Vermorgen van De Tijd duiken we weer ev
Kruipen, stappen, vallen: verhalen uit het kinderdagverblijf
Om werkende ouders te ondersteunen, bestaat er een netwerk van kinderdagverblijven. En toch is het hàrd zoeken naar een crèche. Want crèches vinden geen personeel.
Hoe komt dat? Hoe is dat voor je kindje? Hoe voor de kinderbegeleiders? Om daar zicht op te krijgen, ging onderzoeker aan de KdG-hogeschool Dietlinde Willockx 1 jaar werken in de opvang. Annemie Peeters doet dat ook, een halve dag per
Wie was Jeanne d’Arc echt?
Weinig vrouwen in de geschiedenis die zo tot de verbeelding spreken als Jeanne d'Arc, maar net daarom zijn er ook veel misvattingen over haar. Was ze wel een eenvoudig boerenmeisje? Hoorde ze stemmen? Hoe vaak trok ze geharnast en te paard ten strijde? Waarom is ze eigenlijk heilig verklaard?
Veel vragen, en gelukkig ook veel antwoorden dankzij het boek van Edward De Maesschalck met de toepassel
Hoe de films van de broers Dardenne de wereld een beetje beter maken
Jean-Pierre & Luc Dardenne zijn filmmakers, en vooral ook broers. Ze worden altijd in één adem genoemd. Zo hard, dat veel mensen hun voornamen niet kennen, maar ze samen de voornaam ‘Broers’ lijken te krijgen. Want de Broers Dardenne, die maken uitzonderlijke films en winnen daar uitzonderlijk veel prijzen en lof mee. Films die soms de wereld verbeteren, zonder te moraliseren. Tijd dus, voor een b
Een verhaal over bacteriën en het prilste begin van ons bestaan
Bacteriën zijn meestal ver van ons bed tot we er ziek van worden. Of - tot je ze tot een ‘ik’-persoon in een verhaal maakt. In haar boek 'Er werd eens' neemt theater- en cidermaker Britt Bakker de lezer mee naar het prilste begin van ons bestaan, ons oudste voorouderschap. Een tijd waarin bacteriën op wonderlijke wijze de wereld schiepen zoals we die vandaag kennen.
Baas in eigen buik? Hoe vruchtbaarheid nog steeds wordt getekend door onrecht
Vijftig jaar nadat de Dolle Mina’s op straat kwamen met de leuze ‘Baas in eigen buik' zou je kunnen denken dat hun werk gedaan is. Maar dan zou er geen boek verschijnen met diezelfde titel.
Vruchtbaarheid wordt nog steeds getekend door onrecht: de criminalisering van abortus, hogere moeder- en babysterfte bij mensen van kleur en opstapelend bewijs van grensoverschrijdend gedrag in de geboortezo
